Harita Projeksiyonları: Transversal Merkatör, Lambert Konform Konik ve Albers Eşalanlı
Eğri bir yeryüzünün her düz haritası bir uzlaşmadır. Projeksiyon, düzleştirmede hangi özelliğin korunacağına — açı, alan ya da uzunluk — hangisinin büküleceğine karar verir. Ölçme verisinde bu seçim, ızgarada ölçülen uzunluğun arazideki uzunluk olup olmadığını belirler; tematik bir haritada ise eşit büyüklükteki iki bölgenin eşit görünüp görünmediğini. Ölçmecilerin ve CBS kullanıcılarının karşılaştığı durumların çoğunu üç projeksiyon karşılar: Transversal Merkatör (UTM dahil), Lambert Konform Konik ve Albers Eşalanlı.
Bir projeksiyon neyden vazgeçer
Hiçbir projeksiyon biçimi, alanı, uzunluğu ve yönü aynı anda korumaz. Konform projeksiyonlar açıyı korur; küçük biçimler doğru görünür ve haritadan okunan semt arazideki semttir — ölçme işinin ihtiyacı budur. Eşalanlı projeksiyonlar alanı korur; bir hektar haritanın her yerinde bir hektardır, bedeli biçimdir. Ölçek her projeksiyonda yerden yere değişir; ölçek katsayısı belli bir noktada ne kadar değiştiğini söyler.
Projeksiyonlu bir koordinat referans sistemi bir projeksiyonu bir datum ve bir birimle birleştirir; EPSG kodu bu bütünü adlandırır. İki veri setinin ikisi de "UTM 35. dilim" deyip yine de uyuşmamasının nedeni budur: datumları farklıdır.
Transversal Merkatör ve UTM
Transversal Merkatör, yeryüzünü bir silindirle, bir orta meridyen boyunca değecek biçimde sarar. Ölçek o meridyenin iki yanındaki dar bir kuzey–güney şeridinde neredeyse gerçektir ve doğuya ya da batıya uzaklaştıkça büyür. Projeksiyon konformdur; ölçme ızgaralarının çoğunun onun üzerine kurulmasının nedeni budur.
UTM (Evrensel Transversal Merkatör) dünyayı her biri 6° boylam genişliğinde 60 dilime böler ve hatayı dilime yaymak için orta meridyendeki ölçeği 0,9996 ile çarpar: ızgara uzunlukları orta meridyende yaklaşık %0,04 kısa, her iki yanda kabaca 180 km'de gerçek, ekvator yakınında dilim kenarında ise yaklaşık %0,1'e kadar uzundur. Ulusal ızgaralar aynı projeksiyonu başka dilim genişlikleri ve ölçek katsayılarıyla kullanır — Türkiye'deki 3°'lik TM dilimleri (TM27'den TM45'e) orta meridyende 1 ölçek katsayısıyla çalışır; UTM ile 3°'lik TM arasındaki farkın özü budur.
Lambert Konform Konik
Lambert Konform Konik yeryüzüne bir koni oturtur; koni genellikle küreyi iki standart paralel boyunca keser. Ölçek bu paralellerde gerçektir, aralarında biraz küçük, dışarıda biraz büyüktür ve yalnız enleme göre değişir. Bu yüzden projeksiyon, orta enlemlerde doğu–batı yönünde kuzey–güneyden daha geniş olan ve tek bir Transversal Merkatör diliminin dar kalacağı bölgelere uyar. Transversal Merkatör gibi konformdur.
Birçok ulusal ve eyalet ızgarası onun üzerine kuruludur — Fransa'daki Lambert-93 (EPSG:2154) bunlardan biridir — pek çok havacılık haritası da öyle.
Albers Eşalanlı
Albers da iki standart paralelli bir konik projeksiyondur, ama açı yerine alanı korur. Haritadaki her birim alan yerde aynı alanı temsil eder; bu da onu orta enlem ölçeğinde istatistik ve tematik haritaların projeksiyonu yapar: arazi örtüsü, havza alanları ya da orman meşcereleri bir bölge boyunca karşılaştırıldığında. Kıta ABD'si (EPSG:5070) ve Avustralya (EPSG:3577) için standart Albers sistemleri vardır.
Alanları doğru tutmak için biçim ve uzunluklar büküldüğünden Albers aplikasyon ya da uzunluk ölçmek için uygun değildir. Bu projeksiyonla teslim edilen veri, mühendislik işi başlamadan önce genellikle konform bir ızgaraya dönüştürülür.
| Projeksiyon | Korur | En uygun kapsam | Tipik kullanım | Örnek |
|---|---|---|---|---|
| Transversal Merkatör (UTM, TM) | Açı ve yerel biçim (konform) | Bir orta meridyen çevresinde dar kuzey–güney şeridi | Ölçme ve mühendislik ızgaraları, ulusal TM dilimleri | WGS 84 / UTM 35N — EPSG:32635 |
| Lambert Konform Konik | Açı ve yerel biçim (konform) | Doğu–batı yönünde geniş orta enlem bölgeleri | Ulusal ve eyalet ızgaraları, havacılık haritaları | RGF93 / Lambert-93 — EPSG:2154 |
| Albers Eşalanlı Konik | Alan (eşalanlı) | Orta enlem bölgeleri ve kıta ölçeği | Alan istatistikleri ve tematik haritalar | NAD83 / Conus Albers — EPSG:5070 |
Ölçme verisi hangi projeksiyonda olmalı?
Sahaya yakın konform bir projeksiyonda ölçün: yerel Transversal Merkatör dilimi, ulusal ızgara ya da proje için tanımlanmış düşük bozulmalı bir projeksiyon. Bir projedeki her veri setini — DEM, ortofoto, nokta bulutu ve CAD — aynı projeksiyonlu CRS'te tutun; karşılaştırdığınız sayılar aynı ızgarada olsun.
Projeksiyon elipsoit üzerinde çalışır; bu yüzden ızgara uzunluğu arazi uzunluğundan ölçek katsayısı ve elipsoit üstündeki yükseklik kadar farklıdır. Sözleşme arazi uzunluğu istiyorsa ızgarayı arazi saymak yerine birleşik ölçek katsayısını uygulayın.
STREAM projeksiyonları nasıl ele alır
STREAM bir GeoTIFF'in, LAS/LAZ dosyasının ya da projenin bildirdiği koordinat sistemini okur ve EPSG koduna çözer; UTM ya da ulusal TM dilimi, Lambert Konform Konik ızgarası ve Albers sistemi aynı yoldan okunur. Uzunluk, alan ve hacimler o CRS'in ızgara biriminde ölçülür.
Proje başına tek bir projeksiyonlu CRS kullanın. Bir raster verinin geri kalanından farklı bir projeksiyonda geldiyse, her katman aynı ızgarayı paylaşsın diye yüklemeden önce dönüştürün.
Sık sorulan sorular
Transversal Merkatör ile UTM arasındaki fark nedir?
Transversal Merkatör projeksiyonun kendisidir; UTM ise her biri 6° genişliğinde, orta meridyende 0,9996 ölçek katsayılı 60 Transversal Merkatör diliminden oluşan bir sistemdir. Türkiye'deki 3°'lik TM dilimleri aynı projeksiyonu orta meridyende 1 ölçek katsayısıyla kullanır.
Lambert Konform Konik ne zaman kullanılır?
Doğu–batı yönünde kuzey–güneyden daha geniş olan ve tek bir Transversal Merkatör diliminin dar kalacağı orta enlem bölgelerinde. Konformdur; Transversal Merkatör gibi açıyı ve yerel biçimi korur.
Albers Eşalanlı ölçme için uygun mu?
Hayır. Albers açıyı ya da uzunluğu değil alanı korur; alan istatistikleri ve tematik haritalar içindir. Uzunluk ölçmek ya da aplikasyon için Transversal Merkatör dilimi gibi konform bir projeksiyon kullanın.
Izgaradaki uzunluk neden arazideki uzunluktan farklı?
Projeksiyonlu ızgaranın ölçek katsayısı harita boyunca değişir ve arazi elipsoidin üstündedir. UTM diliminde ölçek katsayısı tek başına orta meridyendeki 0,9996'dan dilim kenarında yaklaşık 1,001'e çıkar; ızgara ile arazi arasını birleşik ölçek katsayısı dönüştürür.
Kaynaklar
STREAM'de projeksiyonlu koordinat sistemleriyle çalışın
Yerel Windows · tamamen çevrimdışı · ücretsiz beta